ΟΙ STREET ARTISTS ΔΙΕΚΔΙΚΟΥΝ ΤΟ ΔΗΜΟΣΙΟ ΧΩΡΟ – #2

Σε συνέχεια προηγούμενου post ακολουθεί ολόκληρο το άρθρο της Κατερίνας Οικονομάκου (koikonomakou @e-tipos.com) στον Ελεύθερο Τύπο.

—–

Oταν τις νύχτες επεμβαίνουν για να μεταμορφώσουν την αστική ταπετσαρία, οι street artists – καλλιτέχνες ή όχι- κάνουν μια χειρονομία ανυπακοής, καταφέρνοντας ένα ρήγμα στη συμβολική τάξη πραγμάτων. Το επόμενο πρωί, οι αγουροξυπνημένοι περαστικοί μπορεί να το ερμηνεύσουν σαν κλείσιμο του ματιού: Σε ποιον ανήκει αυτή η πόλη;

«Το γκράφιτι δεν είναι μόνο άσχημο, αλλά υποσκάπτει το ηθικό σε εργαζόμενους και πελάτες ή σε κατοίκους που μένουν σε κτίρια ή σε περιοχές με γκράφιτι», διαβάζω σε διαφήμιση για επιστρώσεις τοίχων με υλικό antigraffiti. Αν και κατανοώ τη χρησιμότητα του προϊόντος, με εντυπωσιάζει η επίκληση στις δυσμενείς ψυχολογικές επιπτώσεις που έχει η ζωγραφική στους τοίχους της πόλης, σύμφωνα με τον επιχειρηματία.

«Οι εργάτες της Ελαΐδος, λένε πως η τοιχογραφία μου τους αρέσει πολύ, πως αναγνωρίζουν τους εαυτούς τους στην αναπαράσταση του καθημερινού μόχθου τους. Γι’ αυτό είναι και το αγαπημένο μου έργο», λέει ο ζωγράφος Στέλιος Φαϊτάκης για τη δημιουργία του που κοσμεί τον εξωτερικό τοίχο της εταιρίας, χαμηλά στην Πειραιώς. «Συνέλαβα την ιδέα της σύνθεσης, την πρότεινα στη διοίκηση της επιχείρησης μαζί με την ομάδα Carpe Diem της οποίας εκείνη την εποχή ήμουν μέλος και εκτέλεσα το έργο όπως ακριβώς το είχα σχεδιάσει». Το γκράφιτι συνιστά αστικό αδίκημα, αλλά στην περίπτωση της Ελαΐδος, η ανάθεση -τελικά- του ιδιοκτήτη απάλλαξε τον Φαϊτάκη από περιπέτειες. Ο 30χρονος καλλιτέχνης, που σήμερα εκπροσωπείται από την γκαλερί The Breeder, λέει πως αυτό που κάνει δεν είναι γκράφιτι. «Ας πούμε ότι έχω τις ρίζες μου στο γκράφιτι, γιατί το 1994 που εμφανίστηκε η σκηνή στην Ελλάδα ήμουν ανάμεσα στους πρώτους που το έκαναν συστη ματικά. Πολύ γρήγορα διαχώρισα τη θέση μου».

Με τον πιο στενό ορισμό του, το γκράφιτι αναφέρεται στο tagging, δηλαδή την αποτύπωση της υπογραφής του γκραφιτά με καλλιτεχνικά γράμματα. Σήμερα έχει επικρατήσει, όμως, να χρησιμοποιούμε εναλλακτικά τους όρους γκράφιτι και street art, για περιγράψουμε οποιαδήποτε μορφή εικαστικής πρέμβασης στο αστικό τοπίο. Οι ίδιοι οι καλλιτέχνες διαφωνούν ως προς τις ταμπέλες που περιγράφουν τη δουλειά τους, αλλά τα ετυμολογικά και σημειολογικά σλάλομ δυσχεραίνουν την επικοινωνία –για χάρη της, ας δεχτούμε πως εκείνο που τους ενοποιεί είναι η οικειοποίηση και ο επαναπροσδιορισμός του αστικού τοπίου. Οσο για το ερώτημα αν το γκράφιτι είναι τέχνη ή βανδαλισμός, ακούγεται τόσο άτοπο όσο και παρωχημένο. Προφανώς, αν γράψεις με σπρέι στον τοίχο πως «γ……. ο Θρύλος και ο Πειραιάς», δεν κάνεις ακριβώς τέχνη. Οι αστικές εικονογραφήσεις του B, του Ragnar, του Bizare και της Zoe -για να αναφέρουμε μόνο κάποιους από τους καλύτερους street artists της πόλης- ήταν και αναγνωρίζονταν ως καλλιτεχνικά έργα πριν ακόμη οι δημιουργοί τους αρχίσουν να συνεργάζονται με γκαλερί ή παρουσιάσουν έργα τους σε ένα θεσμικό χώρο όπως το ΔΕΣΤΕ, στο πλαίσιο της έκθεσης «Anathena», τον περασμένο χειμώνα.

«Με την ίδια λογική που κάνεις δενδροφύτευση για να βελτιώσεις το επίπεδο ζωής σε μια περιοχή, κάνεις και street art για να ομορφύνεις μια πόλη», λέει ο ένας από τους δύο 23χρονους του pSit group, που πειραματίζονται με την τέχνη στο δρόμο τους τελευταίους μήνες. Το αστικό τοπίο είναι προορισμένο να αναπαράγει την κυρίαρχη μαζική κουλτούρα μέσω της διαφήμισης που καταλαμβάνει κάθε σπιθαμή ελεύθερης επιφάνειας; Το πρωί οι pSit δουλεύουν στη διαφήμιση και τις νύχτες την αμφισβητούν. «Στο Ιντερνετ μπορείς να την αποφύγεις, αν σε ενοχλεί. Στο δρόμο σου επιβάλλεται τόσο το μήνυμα όσο και η αισθητική της». «Η δυνατότητα κατανάλωσης είναι θεμελιακό στοιχείο της ύπαρξης των πόλεων. Με αυτήν την έννοια ο τόπος της διαφήμισης σίγουρα είναι η πόλη, εκεί είναι η θέση της. Γι’ αυτό επιτρέπεται. Αλλιώς θα βλέπαμε τις διαφημίσεις σαν ρύπανση», εξηγεί η αρχιτέκτονας Μαρία Θεοδώρου, εκπρόσωπος της μη κερδοσκοπικής εταιρίας Αρχιτεκτονικοί Αγωγοί – SARCHA (School of ARCHitecture 4 All). «Το γκράφιτι δε εντάσσεται εκεί, γιατί δημιουργεί ένα ρήγμα στη λογική της πόλης». Ταυτόχρονα, είναι αναπόσπαστο κομμάτι της. «Η πόλη οφείλει να δημιουργήσει την τάξη και να απωθήσει την αταξία –αυτή είναι η αρχή των ευρωπαϊκών πόλεων και σε αυτό πλαίσιο, είναι λογική η απόφαση του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου να ζητάει τον καθαρισμό του αστικού τοπίου. Τα γκράφιτι απλώς δείχνουν την πλευρά της πόλης που απωθείται. Αναδύουν την αταξία, την ανυπακοή. Για να συγκροτηθεί η πόλη, αυτό πρέπει να κατασταλεί. Βέβαια, οι πόλεις είναι ζωντανοί οργανισμοί και γι’ αυτό, ενώ παλεύουν για την τάξη παράλληλα πάντα θα αναδύεται και το αντίθετό της.»

Ρύπανση ή σχόλιο;
Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, με ψήφισμά του τον περασμένο Οκτώβριο, ζητούσε στο πλαίσιο της στρατηγικής για το αστικό περιβάλλον, «να δοθεί μεγαλύτερη σημασία στον περιορισμό και την εξάλειψη των ακαθαρσιών, των απορριμμάτων, των γκράφιτι και των περιττωμάτων ζώων». Είχε προηγηθεί
η περίφημη καμπάνια της κυβέρνησης «Keep Britain Tidy» που καλούσε τους πολίτες να επιδείξουν μηδενική ανοχή στα γκράφιτι. «Αν συναινέσουμε ως πολίτες σε μια εκστρατεία αποστείρωσης του μητροπολιτκού σκηνικού, θα είναι σαν να ακυρώνουμε την ουσία της αστικής εμπειρίας» έλεγε τότε ο Ιεν Σινκλέρ, διάσημος για τις ψυχογεωγραφικές μελέτες της βρετανικής πρωτεύουσας.

Ο συγγραφέας έφτασε να υποστηρίξει πως η καμπάνια του Μπλερ ήταν μια επίθεση στην ελευθερία του λόγου και την απρόσκοπτη διακίνηση ιδεών. Οι γραφειοκρατικοί μηχανισμοί και οι Βρετανοί πολίτες αξιολογούσαν διαφορετικά την εικονογράφηση του αστικού περιβάλλοντος: Οταν το δημοτικό συμβούλιο του Μπρίστολ αποφάσισε να καθαρίσει ένα στένσιλ του Μπάνκσι, οι κάτοικοι οργάνωσαν τη δική τους καμπάνια διαμαρτυρίας, με σύνθημα «Νομοταγής ή όχι, ποιος είναι τελικά ο βάνδαλος; Ο Μπάνκσι ή ο δήμαρχος;».

Η αισθητική της πόλης
Μπορούμε να το δούμε σαν κάλεσμα σε δημόσιο διάλογο; «Δεν νομίζω. Πρώτα από όλα, δεν έχουμε παράδοση στο δημόσιο διάλογο στην Αθήνα», λέει η Μαρία Θεοδώρου. «Κι έπειτα το θέμα είναι το περιεχόμενο αυτών των γκράφιτι, δηλαδή αν μπορεί ο δημιουργός τους να πει κάτι που δεν ομολογείται, αλλά όλοι το γνωρίζουν. Το να σχολιάζεις την αισθητική της Αθήνας είναι ένα πολύ σύνθετο θέμα. Σε μια πόλη που βιώνεται ως άναρχη και άσχημη, το γκράφιτι έρχεται να δείξει τι; Την ήδη υπάρχουσα αναρχία της πόλης; Αυτό δεν ξέρω με ποιον τρόπο βελτιώνει την αισθητική της. Με το να ζωγραφίσεις κάτι ωραίο σε έναν τοίχο δεν σημαίνει ότι αλλάζεις κάτι, δεν αλ-
λάζεις την αισθητική της πόλης».

Κλείνοντας τον σύντομο κύκλο ζωής που επιφυλάσσεται σε κάθε νεανική υποκουλτούρα, το γκράφιτι διαδόθηκε από το Σάο Πάολο μέχρι το Παρίσι, το Βερολίνο και την Αθήνα, για να γίνει αυτό που ο Ιεν Σινκλέρ ονομάζει «καθρέφτη στην ψυχή της μητρόπολης». Αν ο Βρετανός συγγραφέας ακούγεται υπερβολικά ρομαντικός και ποιητικός, το βέβαιο, είναι πως αποτυπώνοντας τα εφήμερα έργα τους στο σώμα της πόλης, οι street artists υπενθυμίζουν ότι το τοπίο δεν είναι οριστικό. Και ότι η συζήτηση για το δημόσιο χώρο, θα μπορούσε να εκτυλίσσεται ακόμη και τις νύχτες – ενώ αλλάζει η εικονογράφηση της Αθήνας. Για την ώρα, πρόκειται για μονόλογο.

—–

 

Το άρθρο και οι φωτογραφίες έτσι όπως εκδώθηκαν στις 31.05.07 υπάρχουν στους παρακάτω συνδέσμους:

 

P.S: Αν πάρει το μάτι σου κάποιο άλλο άρθρο που σχετίζεται με street art σε κάποιο από το ‘παραδοσιακά’ MME μη ξεχάσεις να μας το στείλεις 😉

Advertisements

2 Responses to ΟΙ STREET ARTISTS ΔΙΕΚΔΙΚΟΥΝ ΤΟ ΔΗΜΟΣΙΟ ΧΩΡΟ – #2

  1. […] P.S: Έψαχνα για το συγκεκριμμένο άρθρο στο καινούργιο site της εφημερίδας, αλλά δεν το βρήκα Το άρθρο εδώ! […]

  2. […] σίγουρος ότι όσοι διάβασαν το άρθρο του Ελεύθερου Τύπου πήραν μια γεύση από τα πιστεύω μας για τις […]

Αρέσει σε %d bloggers: